چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )

26

خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )

بعد از اينكه به محل استقرار خود رسيديم يادداشتى براى سرهنگ كوميچوسكى نوشتم ، و وى را از چگونگى ماجرا آگاه ساختم . به يادداشتم پاسخى داده نشد و هر روز نيز چند ساعت را به انتظار در همان پست مرزى روسيه در چند ميلى كشك به سر مىبرديم ، امّا در تمام اين مدت نه چشمم به فرماندهء پست افتاد و نه بر يك افسر از پادگان روس . گارد مسئول حفاظت ما از رفتار زشت و ناخوشايند روس‌ها به شدت برآشفته و عصبانى بودند و مىخواستند به هر نحو كه شده اين عمل را بدون پاسخ نگذارند و تلافى كنند ، البته اين موضوع براى من بسيار جالب بود و آن را قابل ذكر مىدانم . آنها منتظر شدند تا اينكه سرپرست هيأت روسى از راه رسيد و مىخواست با من ملاقات كند . آنوقت بجاى اينكه سلام دهند و مراتب احترام را بجاى آورند ، بىاعتنا ايستادند و كوچكترين توجهى به وى نكردند . وقتى كه او ما را ترك گفت در چهرهء همهء آنان آثار شور و شعف ديده مىشد . مثل اين بود كه با اين كار توانسته بودند برابرى خود را با روسها حفظ نمايند ، يا لا اقل آن را احساس كنند . يك هفته گذشت تا اينكه يادداشتى از م . ايگناتيف « 1 » بدستم رسيد . در آن نوشته بود كه وى و معاونش از راه رسيده و به ديدار ما خواهند شتافت كه البته او به وعده خويش نيز وفا نمود . وقتى كه براى بازديد ايگناتيف رفتيم از خود مهربانى زيادى نشان داد و از ما خواست تا شام را با او بخوريم . ما هم قبول كرديم و بعد از ظهر را به خوبى و راحتى در اردوگاه وى به سر برديم . در ساعت 9 شب بعد از خداحافظى آنها را ترك گفتيم . روزهاى بعد به بازديد نهرها و زمين‌هاى كشاورزى و حاصلخيز مورد سئوال و اعتراض ما گذشت . كار ما در خصوص نهر چهل‌دختر به پايان رسيد و در اين موقع هيأت روسى براى اينكه شام را با ما باشند به نزد ما آمدند . گردهمايى خوبى بود كه جمعا نه نفر در آن شركت داشتيم ايگناتيف رئيس هيأت روس ، سرهنگ آرتامانف « 2 » معاون هيأت ، ستوان گراف آرم‌فلد « 3 » مترجم زبان انگليسى ، و زمين‌شناس ناسى بيانتز « 4 » ، پاينده خان نماينده افغانى ، تنى چند از دستيارانم ، ستوان نپير ، مير شمس شاه و غلام مرتصى خان . سربازان مرزى بلوچ ما در حال تفريح با قزاق‌هاى روسى بودند و مأموران مرزى تركمن نيز كه از مشهد با ما بودند از مصاحبت با برادران روس تركمن خود لذت مىبردند .

--> ( 1 ) - M . Ignatiev ( 2 ) - Colonel . Artamanov ( 3 ) - Lieutenant . Graf . Armfeld ( 4 ) - Nassibiantz .